Zelfverzekerd presenteren: waarom ontspannen zijn niet het doel is

“Ik wil gewoon ontspannen voor een groep kunnen staan.”

Het is een wens die ik regelmatig hoor tijdens mijn trainingen. Begrijpelijk, zeker wanneer je voorafgaand aan een presentatie al dagen bezig bent met wat er mis kan gaan. Misschien merk je dat je hartslag omhoog gaat zodra je aan de beurt bent, verandert je stem of voelt je hoofd ineens een stuk leger dan vijf minuten daarvoor.

Toch zou ik ontspannen presenteren nooit als doel stellen. Je wilt de zekerheid ontwikkelen dat je jouw informatie kunt overbrengen. Dat je weet wat je wilt vertellen, contact kunt maken met de mensen tegenover je en ook verder kunt wanneer je spanning voelt of onverwacht een vraag krijgt.

Voor mij begint een cursus zelfverzekerd presenteren daarom bij je mindset. Wat verwacht je van jezelf zodra je voor die groep gaat staan?

Spanning tijdens presenteren mag er zijn

Spanning is voor mij geen teken dat er iets misgaat. Ik vind het juist belangrijk dat cursisten leren herkennen wat er in hun lichaam gebeurt, zodat ze daar niet direct van schrikken.

Wanneer je hart sneller gaat kloppen, je ademhaling verandert of je klamme handen krijgt, reageert je lichaam op een situatie die het spannend vindt. Voor een groep staan kan zo'n stressreactie oproepen. Ik maak dat tijdens trainingen graag wat luchtiger door te zeggen: “Hé, mijn systeem werkt nog!”

Ik bedank mijn lijf daar soms zelfs voor. Het probeert me tenslotte te beschermen en doet precies wat het in een spannende situatie hoort te doen. Die gedachte helpt mij om de lichamelijke reactie te herkennen en vervolgens mijn aandacht weer te richten op wat ik kom doen.

Dat vind ik een veel interessantere vaardigheid om te ontwikkelen dan wachten op het moment waarop je helemaal geen spanning meer voelt. Misschien voel je die gezonde spanning nog steeds wanneer je straks voor een belangrijke klant, een directieteam of een zaal met tweehonderd mensen staat. Je weet alleen beter wat je ermee kunt doen.

Durf met jouw koplamp naar voren te schijnen

Zelfvertrouwen heeft voor mij ook veel te maken met waar je aandacht zit tijdens het presenteren.

Wat vinden ze van mij? Kom ik wel deskundig genoeg over? Zien ze dat ik zenuwachtig ben? Vinden ze mij aardig?

Wanneer die gedachten alle ruimte krijgen, ben je tijdens je presentatie vooral met jezelf bezig. Terwijl er vóór je een groep mensen zit aan wie je iets wilt meegeven.

Ik gebruik tijdens trainingen daarom vaak het beeld van een koplamp: durf met jouw koplamp naar voren te schijnen.

“Dit is wie ik ben. Dit is mijn boodschap. Dit is wat je er uit mee kunt nemen.”

Daar zit voor mij een belangrijke vorm van zelfverzekerdheid in. Je hoeft niet te hopen dat iedereen je knap, lief of aardig vindt. Je mag energie naar voren sturen en ruimte innemen voor je inhoud. Jij staat daar tenslotte omdat je iets te vertellen hebt.

Postuur is Power

Mindset is één kant van het verhaal. Tijdens de training besteden we ook veel aandacht aan iets wat je onmiddellijk kunt zien én voelen: je postuur.

Ik zeg regelmatig: Postuur is Power.

Als ik zelf al uit balans sta, hoe kan mijn boodschap dan gewichtig zijn?

Tijdens een presentatie zie je spanning soms terug in kleine bewegingen. Iemand wiebelt van het ene been naar het andere, maakt zichzelf kleiner, friemelt met de handen of blijft voortdurend bewegen. Daarom doen we verschillende oefeningen om te ervaren hoe het voelt om stevig en geaard te staan. Je weet dan niet alleen dat jij de regie hebt, je kunt het ook lichamelijk ervaren.

Een oefening die je thuis heel gemakkelijk kunt proberen: vouw je handen in elkaar en strek je armen richting het plafond. Zorg ervoor dat je niet in je onderrug gaat hangen en kijk ongeveer dertig seconden naar je handen en vingers. Laat daarna je armen rustig langs je lichaam zakken.

Blijf dan even staan en voel wat er met je postuur is gebeurd. Vanuit die positie kun je beginnen.

Zelfverzekerd presenteren zie je ook aan je presence

Door met meer impact te leren spreken, help ik allang niet meer alleen cursisten die binnenkort voor een team of een grote zaal moeten presenteren. Dezelfde vaardigheden spelen een rol tijdens een belangrijk klantgesprek, een pitch, een vergadering en zelfs een sollicitatiegesprek.

Recent begeleidde ik bijvoorbeeld een cursist die solliciteerde naar een nieuwe functie. We hebben samen uitgebreid gewerkt aan de manier waarop zij zichzelf presenteerde. Hoe pitch je jezelf met overtuiging? Hoe vertel je wat je kunt zonder terug te vallen op containerbegrippen?

In plaats van alleen te zeggen dat je bijvoorbeeld verbindend, gedreven of resultaatgericht bent, kun je laten zien waaruit dat blijkt. Welke situatie heb je meegemaakt? Wat heb jij daarin gedaan? Wat zegt dat over jou? Met concrete voorbeelden en verhalen krijgt iemand tegenover je veel meer informatie over wie jij bent en wat je kunt.

Daarnaast hebben we gewerkt aan haar aanwezigheid. We keken naar de momenten waarop ze zichzelf bijna letterlijk verstopte achter haar kleding of haarlokken en naar kleine, onrustige stress bewegingen. Vervolgens oefenden we met rustiger bewegen, meer pauzes nemen, haar stem zekerder inzetten en bewuster reageren op vragen waarop ze zich niet had kunnen voorbereiden.

Uiteindelijk werd ze aangenomen voor de functie. Natuurlijk wordt zo'n beslissing door veel meer bepaald dan één training. Wat deze ervaring voor mij vooral mooi laat zien, is dat spreken met impact op veel meer momenten van waarde is dan alleen wanneer er een podium en een PowerPoint klaarstaan.

Vertrouwen groeit wanneer je gaat oefenen

Je kunt precies weten hoe een goede houding eruitziet. Je kunt begrijpen dat een pauze krachtig kan zijn en weten dat je rustiger wilt spreken. Vervolgens moet je het nog ervaren.

Daarom wordt er tijdens mijn trainingen veel geoefend. Staan, spreken, feedback krijgen, iets aanpassen en opnieuw proberen. Dat is soms spannend, maar het levert ook heel concrete ervaringen op.

Misschien merk je ineens dat een stilte helemaal niet zo ongemakkelijk voelt als je vooraf dacht. Je krijgt een onverwachte vraag en ontdekt dat je best even mag nadenken voordat je antwoord geeft. Of je kijkt na een oefening terug en ziet dat je veel rustiger voor de groep stond dan het vanbinnen voelde.

Dat soort momenten helpen om vertrouwen op te bouwen. Je hebt ervaren dat je iets kunt doen wanneer de spanning komt. De volgende keer dat je voor een groep staat, neem je die ervaring mee.

Wat kun je doen om zelfverzekerder te presenteren?

Wil je hier zelf alvast mee oefenen, kijk dan eens verder dan alleen naar de hoeveelheid zenuwen die je voelt. Er zijn verschillende dingen waarop je wél invloed kunt uitoefenen:

• Weet wat je wilt overbrengen. Formuleer vooraf wat je publiek na afloop moet weten, begrijpen of meenemen.

• Zet je koplamp naar voren. Zodra je merkt dat je vooral bezig bent met wat anderen van jou vinden, richt je aandacht weer op je boodschap en de mensen tegenover je.

• Besteed aandacht aan je postuur. Zorg dat je stevig staat en ervaar wat dat doet met de manier waarop je spreekt.

• Herken de signalen van spanning. Een hogere hartslag of veranderde ademhaling betekent niet automatisch dat je presentatie verkeerd gaat.

• Neem tijd voor een antwoord. Ook bij een onverwachte vraag hoef je niet onmiddellijk te reageren.

• Oefen hardop. Je ontdekt pas tijdens het spreken waar je versnelt, welke zinnen lastig lopen en waar je meer rust kunt nemen.

Zelfverzekerd presenteren ontwikkel je dus voor een belangrijk deel door te doen. Iedere ervaring geeft je nieuwe informatie over wat voor jou werkt.

Wanneer kan een training helpen om zelfverzekerder te worden?

Misschien herken je dat je inhoudelijk precies weet waar je het over hebt, maar dat dit voor een groep onvoldoende zichtbaar wordt. Je gaat sneller praten, maakt jezelf kleiner, raakt bij een onverwachte vraag de draad kwijt of bent tijdens het spreken vooral bezig met hoe je overkomt.

Een cursus of training zelfverzekerd presenteren geeft je de mogelijkheid om juist daarmee te oefenen. Ook wanneer je al veel presenteert kan gerichte feedback waardevol zijn. Misschien wil je steviger staan, bewuster gebruikmaken van je stem, gemakkelijker omgaan met interactie of simpelweg meer regie ervaren wanneer er iets onverwachts gebeurt.

Tijdens onze training ‘Spreken met Impact’ werken we met een kleine groep aan precies die combinatie van inhoud en uitvoering. Je werkt onder andere aan spanning, structuur, lichaamstaal, stemgebruik, interactie en situaties uit je eigen praktijk. Daardoor blijft het niet bij weten hoe je zelfverzekerd zou kunnen presenteren. Je hebt het tijdens de training daadwerkelijk kunnen oefenen en ervaren.

En wanneer je de volgende keer vlak voor een presentatie toch die hartslag omhoog voelt gaan?

Dan mag je best even denken: hé, mijn systeem werkt nog.

Je weet vervolgens ook wat je te doen staat.